SP wil provincies Fortisgrond laten kopen voor landschapsplan

Het besluit van minister Bos van Financiën om overheden geen voorrang te geven bij verkoop van grond die in handen is van Fortis Nederland, valt slecht bij de SP. Kamerleden Hans van Leeuwen en Hugo Polderman stellen voor dat provincies voorrang zouden moeten genieten bij de aankoop, omdat deze een achterstand hebben bij het verwerven van land voor de ontwikkeling van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS).

In 2018 zou de EHS dwars door Nederland een netwerk van natuurgebieden moeten vormen. Alle twintig Nationale Parken zijn dan met elkaar verbonden, zodat de natuur zich beter kan verspreiden. Maar eind 2007 bleek dat er nog 31.855 hectare verworven moest worden om het totale oppervlakte van 728.500 hectare te halen. Fortisdochter ASR Nederland, net als het moederbedrijf in handen van de staat, beschikt over zo’n 30.000 hectare landbouwgrond, ongeveer 1 procent van Nederland.

Teruggedrongen
Van Leeuwen rook zijn kans en stelde via schriftelijke vragen voor om deze grond te gebruiken voor de EHS. In het antwoord van minister Bos heette het dat 5 procent van de grond van Fortis in gebieden ligt die ‘van belang zouden kunnen zijn’ voor de EHS en andere plannen zoals Ruimte voor de Rivier. ‘Overheden hebben een nogal teruggedrongen positie op de grondmarkt,’ legt Van Leeuwen uit. ‘De meeste grond is in handen van speculanten, maar op deze manier zouden we een mooie slag kunnen maken.’ Overigens loopt niet alleen de verwerving van grond voor de EHS achter, ook de aanleg van natuur in gebieden die inmiddels wel zijn verworven, loopt achter. Die achterstand is zo groot, dat een aantal partijen in de Kamer minister Verburg opriep om voorlopig te stoppen met het verwerven van grond om zo de aandacht volledig te richten op de inrichting van de nieuwe natuurgebieden.

Dat Bos de overheden geen voorrang wil geven bij de verkoop van grond van Fortis is ‘een gemiste kans’, vindt SP’er Van Leeuwen: ‘Een voorkeurspositie zou speculanten de wind uit de zeilen kunnen nemen.’ CDA-collega Joop Atsma is tegen het plan. ‘Het kan helemaal niet, het is onmogelijk,’ stelt hij resoluut. ‘Je moet Fortis niet oneigenlijk gaan gebruiken door er even wat eigendommen uit te slepen. Bovendien is veel Fortisgrond in gebruik bij boeren.’ De boeren pachten vaak de grond terug die ze aan Fortis verkocht hebben om projecten te financieren. Voor de bank zijn de gronden vooral een veilige belegging.

Gronddeals tussen Fortis en de staat zijn in het recente verleden al regelmatig voorgekomen. In 2007 verkreeg de staat van Fortis al vijf poldergebieden, met een totale oppervlakte van 576 hectare, die in onder andere Noord-Brabant ruimte moeten bieden aan agrariërs die moesten verhuizen vanwege een ontpolderproject. In ruil daarvoor verkreeg Fortis bijna 1.400 hectare aan gronden die in erfpacht zijn uitgegeven. Twee jaar eerder wisselde ruim 2.300 hectare grondgebied van eigenaar, om in Zuid-Holland natuurcompensatie mogelijk te maken vanwege de aanleg van de Tweede Maasvlakte.

Kleine stapjes
De Brabantse gedeputeerde Paul Rüpp (CDA, Ruimtelijke Ordening) ziet ‘de opties liggen’, zegt zijn woordvoerder Suzan Fikke. ‘We zijn in gesprek met Fortis over grondaankopen.’ Die gesprekken dateren al van voor de overname door de staat, voegt ze er aan toe. Het feit dat er nu nog maar moeizaam grond wordt verworven voor de EHS, ligt volgens Fikke aan het feit dat de makkelijk te verwerven grond-gebieden al zijn ingelijfd. ‘De grote stappen die je kan nemen zijn inmiddels genomen, het laaghangende fruit is geplukt,’ zegt ze. ‘Het verwerven van de gebieden die nu over zijn, vraagt veel meer tijd en aandacht.’ Het proces, zegt Fikke, verloopt moeizaam omdat er heel veel procedures moeten worden gevolgd en omdat de belangen van de overheden tegenstrijdig zijn aan die van de lokale grondeigenaren. ‘Het ontwikkelen van de EHS hangt samen met allerlei wetgevingstrajecten en vergunningverleningen. Je moet heel veel hobbels nemen. Waar het kan, verwerf je grond en ga je ze inrichten. Dat zijn kleine stapjes.’ Onlangs werd in Brabant zo’n klein stapje gezet: voormalige militaire oefenterreinen, met een totale oppervlakte van 200 hectare, worden opgenomen in de EHS. Fikke: ‘Iedere stap is er één.’

In de provincie Brabant wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn om meer en vaker de grond te onteigenen. ‘Van onteigeningsprocedures is tot nu toe nauwelijks gebruik van gemaakt,’ aldus Fikke. ‘Het verwerven van grond voor de Ecologische Hoofdstructuur is altijd een proces geweest van polderen.’ SP-Kamerlid Van Leeuwen ziet wel wat in het idee. ‘Je moet dan wel heel nadrukkelijk het nationaal belang kunnen aantonen. Dat zou bij de EHS kunnen, maar onteigenen heeft ten onrechte een negatieve bijklank.'