‘Fanatisme komt voort uit onwetendheid’

Een land van tradities en no nonsense. Vertrekkend ambassadeur Juan Prat y Coll hoeft niet lang na te denken als hem wordt gevraagd wat Nederland typeert. De Spaanse diplomaat verwelkomde deze winter nog samen met de Haagse burgemeester Jozias van Aartsen de goedheiligman in de Scheveningse haven. ‘Nederlanders zijn modern en progressief, maar hechten tegelijkertijd ook waarde aan tradities als Prinsjesdag, Sinterklaas en Koninginnedag. Dat maakt het land solide en zorgt voor sociale cohesie,’ aldus Prat y Coll.

In het statige pand aan het Lange Voorhout ontvangt de ambassadeur PM op een koude februaridag voor een laatste interview op zijn Haagse post. Vanaf 1 maart resideert de diplomaat in Brussel, waar hij aan de slag gaat als Catalaans vertegenwoordiger bij de Europese Unie. De diplomaat denkt nog lang niet aan zijn pensioen, toch ziet hij de functie als een mooie kroon op zijn internationale carrière. Eerder was de Catalaan werkzaam op ambassades in Korea, Marokko en Italië. In de jaren tachtig en negentig was hij in dienst van diverse instellingen van de Europese Commissie. Prat y Coll: ‘Ik heb nog steeds profijt van de contacten die ik daar heb opgedaan. Politici die ik nu in Den Haag tegenkom, waren destijds mijn collega’s in Brussel.’

De ambassadeur benadrukt dat Catalonië slechts een van de zeventien autonome regio’s is die gezamenlijk de federale staat Spanje vormen. ‘De wetgevende macht is gedeconcentreerd. Dit heeft als consequentie dat de publieke vertegenwoordiging van Spanje ook zeventien keer gecompliceerder is dan van een centrale staat als Nederland,’ licht Prat y Coll toe. ‘Regio’s als Catalonië, Baskenland en Galicië hebben wetgevende competenties overgenomen van de centrale overheid. Uiteraard zijn er ook bevoegdheden overgeheveld naar de Europese Unie. Het subsidiariteitsbeginsel geldt dus opwaarts, als het gaat om Spanje als lidstaat van de EU, en top down, tussen de nationale Spaanse regering en de zeventien regio’s. Dit maakt mijn werk als vertegenwoordiger er op z’n minst interessanter op.'

Hoe zou u Nederland typeren?
‘Nederland is efficiënt en strikt. De samenleving is hypergeorganiseerd en dat zie je terug in de overheidsorganisatie. Als je in Spanje het ministerie van Buitenlandse Zaken bezoekt, dan weet je niet altijd zeker of de boodschap doorgegeven wordt. Als je hier naar een willekeurig departement gaat, weten een dag later alle ministeries dat je op bezoek bent geweest. Die horizontale coördinatie en informele sfeer spreken mij wel aan. In Spanje gaat er veel meer via de hiërarchische piramide.’

Tussen Spanje en Nederland bestaat een hechte historische band. De vijftigjarige arbeidsmigratie die dit jaar wordt gememoreerd is hier slechts een voorbeeld van. Wat betekent dit voor u?
‘Ik zie dit als de afsluiting van een tijdperk en een nieuw begin. De afgelopen vijftig jaar zijn veel migranten als gastarbeider naar Nederland gekomen. De Spanjaarden die nu naar Nederland komen zijn vaak hoog opgeleid en hebben een heel andere uitgangspositie. Dit is het era van de expats. Maar het is uiteraard geen eenrichtingsverkeer, er komen ook veel Nederlanders naar Spanje. Denk maar aan de pensionado’s die ieder jaar weer vertoeven aan de Spaanse costa’s.’

Eurostat berekende onlangs dat het Spaanse werkloosheidspercentage zo’n 20 procent van de beroepsbevolking bedraagt. Wat merkt u hiervan?
‘Het aantal hoog opgeleide Spanjaarden dat naar Nederland komt, is in 2010 verdubbeld in vergelijking met het jaar daarvoor. Van een brain drain is echter geen sprake. We hebben genoeg mensen in Spanje die naar de universiteit zijn gegaan. Het overgrote deel van de huidige generatie jongeren heeft gestudeerd, in tegenstelling tot hun ouders. We kunnen deze werkloosheid alleen oplossen door mensen tussen de verschillende EU-lidstaten te laten bewegen. De interne markt geldt niet alleen voor producten, maar ook voor diensten.’

Waarin verschilt de Spaanse positie van de Nederlandse binnen de Europese Unie? ‘Spanje ligt aan een buitengrens van de EU en is Europees omdat ze het wil zijn. Nederland had met de buren Duitsland en Engeland eigenlijk geen keuze. Ook als het gaat om de contributie zijn er verschillen, alhoewel Spanje na deze onderhandelingsronde voor het eerst eveneens een netto-bijdrager wordt. In het verleden is er wel eens over geklaagd over contributies, maar in mijn ogen niet altijd terecht. Binnen de EU krijgt iedere lidstaat wat hij verdient. De Nederlander profiteert ook van de infrastructuur die in Spanje wordt aangelegd. Denk maar eens aan het bedrijfsleven: zonder de EU zouden we in Spanje Mexicaans bier drinken in plaats van Heineken.’

Ziet u de verschillen tussen beide landen ook terug in de politiek?
‘Jazeker. De Nederlandse politici nemen zaken minder persoonlijk op dan in Spanje. Het feit dat iemand tot een andere partij of coalitie behoort, betekent niet dat hij of zij geen vriend kan zijn. Zoiets is in Spanje ondenkbaar. We zijn niet voor niets het land van de stierengevechten, dat zie je terug in de politiek. Hier is dat totaal anders. Er vloeit geen bloed, consensus is het uitgangspunt.’

Heeft dit consequenties voor de wijze waarop het land wordt geregeerd?
‘Uiteraard, kijk bijvoorbeeld naar de coalitievorming. Het verbaast me dat een regering met CDA en PvdA, zoals het vorige kabinet, kan bestaan. Zij representeren de twee traditionele basisideologieën in Europa: de sociaal- en christen-democraten. Er zijn maar weinig Europese landen waar deze twee partijen samen een kabinet kunnen vormen. De huidige coalitie waarin christendemocraten en liberalen samen regeren en die door Wilders, afkomstig van de liberale VVD, gedoogd wordt, vind ik minder verwonderlijk.’

Toch is lang niet alles pais en vree. De multiculturele samenleving levert, op z’n zachtst gezegd, spanningen op…
‘Dat zal ik ook niet ontkennen. Om deze spanningen op te lossen is het van belang dat de regering niet naar individuele migranten kijkt, maar naar de families als een geheel. Veel van de families die van buiten Europa naar Nederland komen, zijn niet georganiseerd op de traditionele Nederlandse manier. Als een Marokkaanse jongen thuis nog steeds door zijn moeder als koning wordt behandeld, kan hij zijn gang blijven gaan en dat heeft z’n weerslag op de samenleving als geheel. Die mentaliteit moet stap voor stap veranderen. Maar het is niet alleen aan de Nederlandse regering om dit te realiseren. Ook in het land van origine zullen zaken moeten veranderen, daarom is het goed onderhouden van buitenlandse betrekkingen zo belangrijk.’

Hoe ziet u in dit licht de gebeurtenissen in het Midden-Oosten?
‘De ontwikkelingen in Egypte, Tunesië en Iran bieden perspectieven voor de toekomst. Het is niet makkelijk om een systeem en cultuur die al zo lang een samenleving overheersen te transformeren, maar ik ben positief. Fanatisme komt voort uit onwetendheid. De sociale structuur in deze landen is veel verder gevorderd dan het systeem. Er is een beweging gaande waar technologie een erg belangrijke rol bij speelt. Door nieuwe technologische ontwikkelingen, waaronder het gebruik van social media, wordt transparantie en daarmee vrijheid gecreëerd.’