Burgerpanels Zeist openden de ogen

In april besteedde PM al aandacht aan de toen net ingestelde burgerpanels (oftewel expertcomités) in Zeist. Het waren er acht met in totaal ruim tweehonderd leden, die zich elk over een ander thema hebben gebogen: zorg & welzijn, burger & buitenruimte, sport, cultuur & toerisme, ruimtelijke ontwikkeling, veiligheid, onderwijs, publiekszaken & wijkgericht werken. Inmiddels hebben ze hun werk gedaan en is het grootste deel van hun voorstellen door de gemeenteraad overgenomen.

Niet zo gek dus dat wethouder Johan Varkevisser (Financiën en Burgerparticipatie) bij een nieuwe ontmoeting meldt dat hij  ‘zeer content’ is over de gang van zaken. ‘We hadden een financiële doelstelling en een participatiedoelstelling. Het project heeft in beide opzichten opgeleverd wat we ervan verwachtten: we hebben een vrijwel sluitende begroting en ongeveer tweehonderd mensen hebben zich zes tot acht avonden gebogen over de opgave die we als samenleving hebben. Ook de onderlinge samenwerking van mensen “in het veld” is verstevigd en het wederzijds begrip tussen de samenleving en het ambtelijk apparaat is vergroot.’

Voor de gemeentelijke organisatie én voor de wethouders was het een tamelijk onwennige situatie, omdat was afgesproken dat er niet tegelijkertijd aan een ‘plan B’ werd gewerkt. ‘Het was lastig als bestuurder om in de periode waarin de groepen bezig waren niets te doen, maar dat was de afspraak: wij hadden het uit handen gegeven, zij waren aan zet. Pas na afloop werd het weer een zaak voor het college en de raad en is een raadsvoorstel opgesteld dat openstond voor inspraak  ook voor mensen die in de groepen hebben gezeten.’

De verwachting dat er duidelijke keuzes zouden worden gemaakt is uitgekomen. Er zijn concrete en snel uitvoerbare maatregelen voorgesteld, bijvoorbeeld bezuinigingen op het wijknieuws. Verder zijn er voorstellen gekomen die op hun consequenties moeten worden onderzocht, bijvoorbeeld het verhogen van de parkeertarieven en het privatiseren van parkeergarages.

Een andere suggestie was om bestemmingsplannen niet te wijzigen bij iedere vraag daartoe, maar alle bestemmingsplannen om de paar jaar langs te lopen en met een herziening wachten tot een plan daarvoor ‘aan de beurt’ is en dan alle initiatieven mee te nemen. Door dergelijke van tevoren bekende planwijzigingen kan ambtelijke capaciteit beter worden ingezet.

Varkevisser: ‘Bij de direct inpasbare maatregelen hebben we gekeken of het resultaat van de bezuiniging voor de samenleving verantwoord is. Dat heeft ertoe geleid dat eerst het college van B&W en daarna de raad besloten heeft sommige dingen toch maar niet te doen, zoals een voorgestelde bezuiniging op vakantieactiviteiten voor de jeugd, en op zwemles en vervoer voor scholen in het speciaal basisonderwijs. We vreesden dat daardoor een kwetsbare groep te hard zou worden getroffen.’

Verkiezingsborden
De dialoog heeft ook dingen opgeleverd waar de gemeente zelf niet aan gedacht zou hebben. ‘Er bleek niet zoveel behoefte te zijn aan allerlei buurtplannen, dat kan een tandje minder. En mensen bleken helemaal niet zo’n behoefte te hebben aan vragen vanuit de gemeente, ze hebben de houding “we melden het wel als we ergens behoefte aan hebben”. Dat was voor mij een eye opener. En een idee waar we volstrekt niet aan gedacht hadden: schaf de verkiezingsborden af. Dat levert natuurlijk niet zoveel op – ongeveer 10.000 euro in een verkiezingsjaar – maar je kunt je afvragen waarom je eigenlijk nog borden neerzet in deze tijd van social media. En het is nog duurzaam ook, want het scheelt benzine voor de auto van de plakploeg.’ Overigens ging de raad uiteindelijk niet akkoord met het afschaffen van de verkiezingsborden.

Bij de bezuinigingen is ruimte ingecalculeerd voor de gevolgen van de decentralisaties en andere consequenties van het rijksbeleid; zo is er 1,5 miljoen euro beschikbaar voor het opvangen van de gevolgen van de toekomstige Wet werken naar vermogen. Er wordt niet, zoals in sommige andere gemeenten, bezuinigd om nieuw beleid mogelijk te maken.

Zeist draagt de goede ervaringen met de expertcomités uit. Varkevisser: ‘Op het gebied van de burgerparticipatie stonden we al op de kaart, we worden regelmatig uitgenodigd op symposia om hierover iets te vertellen. Halverwege het proces zijn al enkele gemeenten langsgekomen om te vragen hoe we het aanpakten, en we hebben het project op de site van de VNG gezet. Overigens is iedere gemeente anders, onze aanpak hier is niet zaligmakend. Een succesfactor hier is dat we een redelijk hoogopgeleide bevolking hebben die zeer betrokken is bij onderwerpen als cultuur en woningbouw. In een andere gemeente pakt zo’n proces mogelijk heel anders uit.’