Cascademethode biedt meer grip op bezuinigen

Een cascade is, aldus de dikke Van Dale, een waterval waarbij het water trapsgewijs van rots op rots valt. Dat trapsgewijze aspect staat in de Almeerse aanpak centraal.  Achtereenvolgens komen aan de orde de vraag of een bepaalde taak op afstand kan worden geplaatst. Zo ja, op welke manier moet dat dan gebeuren? En tenslotte, als er sprake is van interne verzelfstandiging of samenwerking met andere gemeenten, de keuze welke variant de voorkeur verdient.

Programmamanager Eric Edens: ‘Aan de basis van de operatie ligt de uitspraak van het college van B en W dat we als gemeente niet meer alles zelf moeten doen, maar ook taken kunnen uitbesteden en samenwerken met andere partijen. Met dat uitgangspunt hebben we met wat meer afstand naar de materie gekeken en vragen gesteld als “wat wil Almere eigenlijk?” en “wat is het publiek belang van bepaalde activiteiten?” Er zijn meer gemeenten die hun organisatie anders willen inrichten, maar het is redelijk uniek om alle taakvelden en de hele gemeentelijke organisatie zo te bekijken – overigens niet met het vooringenomen standpunt dat het zal leiden tot een vorm van verzelfstandiging.’

Een eerste scan leverde op dat verschillende organisatieonderdelen zich lenen voor een vorm van verzelfstandiging of samenwerking. Met zes onderdelen zijn ‘quick wins’ te behalen met een efficiencyslag. Het gaat om de stadsreiniging, de belastingen, het vastgoedbureau, de dienst sociale zaken, de bedrijfsvoering en het sportbedrijf. De cascademethodiek maakte duidelijk dat deze onderdelen zich goed lenen voor interne verzelfstandiging en/of een vorm van samenwerking met andere gemeenten.
Per taakveld zijn er verschillen, legt Edens uit. ‘Voor de stadsreiniging is het niet efficiënt als de vuilniswagens te grote afstanden moeten rijden, maar in het geval van de belastingdienst kan je veel makkelijker met andere gemeenten samenwerken. Je hebt dus per taakveld maatwerk nodig. Verder is het zo dat Almere veelal groter is dan vrijwel elke potentiële samenwerkings-partner. Belangrijke  is dan ook bij elke vorm van samenwerking dat de gemeente zich uitdrukkelijk niet opstelt als de grootste, maar als gelijkwaardige partner.’

Voorjaarsnota
Momenteel zijn er business cases in de maak, zodat de gemeente waarschijnlijk in de voorjaarsnota kan aangeven wat de plannen zijn. Dergelijke operaties zijn ingrijpend en kunnen tot onrust in de organisatie leiden. Hoe zit het bijvoorbeeld met de rechtspositie van de betrokkenen? Edens: ‘Bij interne verzelfstandiging blijven de betrokken medewerkers gemeenteambtenaar, dat neemt de druk op de mensen wat weg. Als je efficiënter kunt werken zonder de status van mensen te veranderen, dan moet je dat ook niet veranderen. En ook een shared service kun je zo organiseren dat de mensen hun ambtelijke status houden. Hoe dat precies zal gaan wordt nu allemaal bekeken, net als het aantal medewerkers dat bij deze operaties betrokken zal zijn.’ Nu is dat volgens Edens nog nauwelijks te zeggen, omdat er altijd mensen zullen ‘achterblijven’ binnen de gemeentelijke organisatie voor het onderhouden van de contacten met de verzelfstandigde dienst.

Als er in de voorjaarsnota inderdaad spijkers met koppen worden geslagen, kan een aantal organisatieonderdelen vanaf 2013 of 2014 in hun nieuwe gedaante aan de slag. De kans is groot dat het niet bij de nu geselecteerde zes blijft. Edens:  ‘We blijven zoeken naar samenwerkingsverbanden in de stad, bijvoorbeeld met zorg- en welzijnsinstellingen en met veiligheidsinstanties. Dat kan in de komende jaren leiden tot efficiencyvoordelen en nieuwe business cases.’