Op weg naar een super-SG?

De huidige taakstellingsronde is nog in volle gang, maar de werkgroep openbaar bestuur kijkt alweer naar een volgende bezuiniging op het ambtenarenapparaat. Niet alleen naar dat van het rijk overigens, ook de omvang van gemeenten, provincies, waterschappen en zelfstandige bestuursorganen (zbo’s) wordt onder de loep genomen. Daarnaast bezint de werkgroep onder leiding van voormalig SG van LNV Chris Kalden zich op de verhouding tussen en het verminderen van het aantal bestuurslagen. Er zijn immers geen taboes, zo verzekerde het kabinet bij de bekendmaking van de twintig werkgroepen. Nu er 35 miljard euro bezuinigd moet worden, staat alles weer ter discussie. Dus ook het voortbestaan van de provincies, om maar iets te noemen. PM vroeg drie betrokkenen naar hun visie op de bezuinigingen. Welke tips geven zij Chris Kalden mee? 

Ralph Pans, voorzitter van de directieraad van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), adviseert om zowel de bestuurswijze als de bestuursinrichting te analyseren. Men moet enerzijds onderzoek verrichten naar de manier van besturen, zo vindt hij. ‘Kan er niet meer worden gedaan aan de hand van publieke of private arrangementen en gaan we niet te veel uit van voorzorg op basis van een fictieve maakbare samenleving?’ Anderzijds moet men volgens Pans naar een vereenvoudigde inrichting van bestuur. ‘De taken en verantwoordelijkheden tussen overheden moeten eenvoudiger worden geregeld. In mijn optiek zouden maximaal twee overheden zich bezig moeten houden met een beleidsonderwerp. Dit betekent voor veel dossiers een verschuiving van centraal naar decentraal. We hebben mijns inziens tussen gemeente en rijk te veel bestuur. De taken van provincies en waterschappen zouden daarom moeten worden uitgedund.’

Ipe van der Deen, voorzitter van het Platform Rijksondernemingsraden (Pro), beaamt dat de verhoudingen tussen de bestuurslagen moeten verbeteren: ‘Gemeenten, provincies en het rijk werken elkaar veelvuldig tegen. Het landsbelang komt vaak niet overeen met provinciale en gemeentelijke belangen. Het moet daarom duidelijker worden wie waarover gaat.’ Hij betwijfelt of het afschaffen van de provincies uitkomst biedt. ‘Straks heeft de rijksoverheid in een keer te maken met 450 gemeenten, die allemaal hun eigen industrieterrein willen vergroten.’ Van der Deen ziet vooral op het gebied van betere samenwerking veel besparingsmogelijkheden. De secretarissen-generaal hebben hetzelfde geconstateerd, maar ‘men moet het niet alleen prediken, maar ook praktiseren’, aldus Van der Deen. ‘Er kunnen miljoenen worden bespaard op de bedrijfsvoering. Een voorbeeld: Vrom gaat over de kwaliteit van water, maar het ministerie van VenW regelt de uitvoering. Als men de kwaliteitsnorm zou meegeven aan VenW, dan hoeft men niet langer alle vergaderingen bij te wonen om te controleren hoe de voortgang verloopt. Er moet meer worden gewerkt op basis van vertrouwen. Het kabinet wil dit ook uitstralen naar de maatschappij, maar dan moet het ook tussen de departementen onderling gebeuren,’ zo concludeert Van der Deen.

Volgens Jan Willem Dieten, bestuurder van Abvakabo FNV, moeten de heroverwegingen van de werkgroep openbaar bestuur zich richten op het doorbreken van de verkokering. Hij proponeert twee beleidsalternatieven. Enerzijds moet de autonomie van de secretarissen-generaal ondergeschikt worden aan een super-SG, die de regie kan voeren over alle werkprocessen in het rijk. Anderzijds zorgt het verschuiven van bevoegdheden naar deze ambtenaar voor een belangrijke efficiëntieslag. ‘De huidige werkprocessen zijn te veel gebaseerd op het bedienen van de ministers en het afleggen van verantwoording. Dat is een heel inefficiënte organisatievorm, doordat deze geen gebruik maakt van al het vakmanschap dat ambtenaren zelf in huis hebben. Leg de regie van de werkprocessen meer bij de professionele ambtenaar, laat ze zelf oplossingen aandragen en niet eerst non-oplossingen van anderen onderzoeken,’ aldus Dieten. ‘Zorg dat je bespaart op het proces van hiërarchische verantwoording en maak gebruik van de professionele ambtelijke verantwoordelijkheid,’ zo luidt het advies.