Tijd voor transitie

Hervormingskabinet kan trendbreuk forceren
De specialisten die ten behoeve van dit duurzame regeerakkoord werden geconsulteerd, zijn in alfabetische volgorde: Elco Brinkman, voorzitter van Bouwend Nederland, Robbert Dijkgraaf, president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Joop Hazenberg, oprichter van de onafhankelijke denktank Prospect, onderzoeker Eric Melse van Nyenrode Business Universiteit, Rien Meijerink, voorzitter van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg, en tot slot Jan Rotmans, directeur van het Nederlands instituut voor duurzame transitie Drift van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Daarnaast putten wij veel inspiratie  uit de nimmer aflatende stroom wenken aan de formateur zoals die dezer dagen worden gelanceerd door tal van belangenorganisaties.

De specialisten van onze klankbordgroep leverden hun ‘input’ allemaal op hun specifieke terrein en kunnen geenszins verantwoordelijk worden gesteld voor de totale inhoud van dit alternatieve regeerakkoord. Die komt geheel ter verantwoordelijkheid van de redactie en heeft slechts de bedoeling als bron van inspiratie te fungeren tijdens de komende, zich ongetwijfeld nog lang voortslepende (in)formatieronde.

Als arbeidsmodule bij het PM-regeerakkoord gold een kabinet dat zich richt op een ingrijpend hervormingsprogramma in het teken van verduurzaming, waarbij het gaat om bestendiging van de relatie mens-milieu, maar ook verduurzaminmg van de mens zelf (onderwijs en zorg). Waar het om gaat is tegenwicht voor de desintegratie zoals die zich begint af te tekenen binnen de Nederlandse samenleving anno 2010. Gezien de gefragmenteerde machtsverhoudingen enerzijds en de urgente sociale en economische vraagstukken anderzijds, is zo’n duurzaamheidskabinet meer dan ooit een reële – zo niet de enige – optie.

Elco Brinkman ‘De staat is geen bank’
'We zullen er allemaal rekening mee moeten houden dat we meer moeten gaan betalen voor wonen. Nu de overheid ook minder te besteden heeft om te investeren, moeten we investeerders niet ontmoedigen maar stimuleren. Ik weet toevallig dat institutionele beleggers zoals de pensioenfondsen graag willen investeren in de woningmarkt, maar dan moeten wel betere  huurrendementen te behalen zijn. Pensioenfondsen moeten tenslotte 7 procent rendement aan gepensioneerden laten zien. Ik denk dat overheid en markt meer samen op moeten trekken voor de gebieden waar dat kan, in de duurzame woningbouw en de energiebesparende bouw bijvoorbeeld. We zouden toe moeten naar veel meer delen van de zeggenschap en het rendement. We hebben in Nederland de neiging heel ideëel te praten over marktwerking, waardoor de markt afhaakt. Tien jaar geleden investeerden pensioenfondsen nog in sociale woningbouw, maar door een straf huurbeleid zien ze daar nu vanaf. Je kunt ook een markt creëren.

Een ander punt is dat de sociale huursector in Nederland veel groter is dan in de ons omliggende landen. Uit berekeningen blijkt dat bijna 700.000 mensen in sociale woningbouw wonen die meer verdienen dan de sociale huurgrens. We moeten toe naar een sociale huursector die echt alleen is voor de mensen die geen woning kunnen betalen. Dat betekent dat scheefwoners tot doorgroei gestimuleerd moeten worden via een nieuwe woning die ze aangeboden krijgen of omdat ze hun huurwoning kunnen kopen. Nu wordt door scheefgroei een te groot beslag gelegd op de collectieve uitgaven. Datzelfde geldt eigenlijk voor de hypotheekschulden die nu volledig worden afgetrokken. De staat is niet een permanente bank van lening.’

Robbert Dijkgraaf ‘Een orkest vraagt om een bevlogen dirigent’
'Op het gebied van kennis zal het nieuwe kabinet moeten komen tot een strategische agenda voor de langere termijn, waarmee de diverse instellingen moeten worden verlokt om meer en beter met elkaar samen te werken. Met de motie-Hamer heeft Nederland zich plechtig voorgenomen om terug te keren in de mondiale top-5. Dat is gezien het vele talent dat hier rondloopt heel wel mogelijk en niet alleen een kwestie van geld. Even belangrijk is dat Nederland zijn profiel aanscherpt en dus meer dan tot nu toe durft te benoemen wat onze sterke punten zijn. Meer aandacht voor toptalent is essentieel, en ook meer samenhang in wetenschappelijk onderzoek. Universiteiten moeten de moed opbrengen om meer met elkaar samen te werken en niet blijven hangen in hun deelbelang. De zorg om toptalent te ontwikkelen is vooral ook een kwestie van ketenbeheer in het onderwijs: er is een integrale visie nodig die alle trajecten van het onderwijs met elkaar verbindt, van de basisschool tot het wetenschappelijk onderwijs. Wat betreft het innovatiebeleid zullen eveneens veel scherpere keuzes moeten worden gemaakt. Van de wispelturige wijze waarop de overheid nu wetenschappelijk onderzoek stimuleert, door middel van de jaarlijkse verdeling van de FES-gelden, die telkens weer naar een ander project gaan, worden zowel wetenschap als bedrijfsleven horendol. Ook hier geldt dat er scherpere keuzes moeten worden gemaakt en langer vastgezet. Er zal veel meer richting aan moeten worden gegeven dan tot nog toe het geval was bij het Innovatieplatform: ik zie een kabinet en ook de samenleving als een orkest, en het helpt als een orkest een bevlogen dirigent voor zich heeft staan.’

Rien Meijerink ‘Zorginfarct voorkomen door gedragsbeïnvloeding’
'In de heroverwegingsrapportages van de ambtelijke werkgroepen staan wat betreft de curatieve en de langdurige zorg zeer bruikbare ideeën voor bezuinigen in de zorg. In grijpende veranderingen vind je in de RVZ-discussienota Zorg voor je gezondheid! Daarbij gaat het niet zozeer om bezuinigen, waarvoor mijns inziens overdreven aandacht bestaat, als wel richtsnoeren voor een te maken kwaliteitsslag. De focus moet verschuiven van zorg en ziekte naar gezondheid en gedrag. Er moet veel meer aandacht komen voor preventie door middel van gedragsbeïnvloeding, bijvoorbeeld op het terrein van het roken. Voor zo’n aanpak is een andere rol vereist van de verschillende professionals. In onze notitie Zorg voor je gezondheid!signaleerde de RVZ al dat er ingrijpende aanpassingen nodig zijn om een zogeheten “zorginfarct te voorkomen. Dit geldt zowel voor de organisatie en de inrichting van de voorzieningen als voor de financiering. De noodzaak voor verandering is extra groot door de aanstaande krapte in de zorgbudgetten en op de arbeidsmarkt. De RVZ zal in augustus de Strategische Zorgagenda 2010 – 2020 presenteren, en wat ons betreft mondt dat uit in een convenant tussen de sector en  het kabinet. Diagnose en behandeling, ook de specialistische, moet eerder, sneller en beter. Een van de mogelijkheden is het inrichten van laagdrempelige inloopcentra voor welzijn en zorg, waar relatief simpele medische controles worden uitgevoerd en mensen advies kunnen krijgen over eten en bewegen. Gemeenten en zorgverzekeraars betalen deze centra. Daarnaast kan gespecialiseerde medische zorg worden aangeboden in circa vijftig medisch-specialistische netwerken die ontstaan in plaats van de huidige ruim honderd klinische ziekenhuizen. Deze netwerken staan in direct verband met de huisarts. De mogelijkheden van Gezondheid 2.0 moeten maximaal worden benut door zowel zorgvrager als –aanbieder.’

Eric Melse ‘Paars Plus is het meest geloofwaardig’
'Het volgende kabinet moet krachtdadig regeren met visie, beleid en durf, maar lijkt daarin belemmerd te worden door de huidige samenstelling van de Eerste Kamer. Alleen aandacht voor beleidsprioriteiten zal Nederland behoeden voor politieke chaos of verlamming. Het Groningse onderzoeksbureau Decide kwam op grond van een vergelijking tussen de partijprogramma’s uit op een kabinet met VVD, PvdA en CDA. Zo‘n “nationaal kabinet heeft nu een ruime meerderheid van 49 zetels in de Eerste Kamer. De vraag is echter of dit zo blijft na de Provinciale Staten