Paul de Goede: Het is vijf over twaalf geweest!

Volgens de Van Dale is de definitie van een adviseur: een deskundige die adviseert. Klip en klaar, zou je zeggen. De belangrijkste definitie van een adviseur is echter ‘een persoon die wel betrokken is bij een zaak, maar daar geen besluiten over neemt’.

Want zo is het natuurlijk. Anders zou je niet adviseren, maar gewoon knopen doorhakken. Adviseren kan daarom een frustrerende activiteit zijn. Zeker wanneer adviezen keer op keer terzijde worden gelegd. Dat hoeft niet aan de kwaliteit van het advies te liggen. Meestal is het gewoon de politieke realiteit van het moment waar het advies niet in past. Het is daarom niet zo merkwaardig dat adviseurs regelmatig kunstgrepen uitvoeren om beter gehoord en begrepen te worden. Een klassieke manier bestaat uit het opvoeren van de druk door het benadrukken van de urgentie. Dit is de zogenaamde ‘het-is-vijf-voor-twaalf’ strategie. Eerst wordt er een rampscenario opgevoerd (binnen tien jaar zijn alle madeliefjes verdwenen). Daarna beschrijft men de oorzaak (overdadig mechanisch grasmaaien is hieraan debet) en onvermijdelijk volgt de vijf voor twaalf punchline: (als we over 5 jaar nog madeliefjes willen hebben moeten we nu ophouden met maaien). Het bekendste voorbeeld van deze strategie is nog altijd het rapport van de club van Rome, ‘Grenzen aan de groei’ uit 1972.

De keerzijde van de ‘het-is-vijf-voor-twaalf’ strategie is het risico op het uiten van een loos dreigement. Na vijf voor twaalf wordt het twaalf uur, daarna vijf over twaalf en op een gegeven moment, jazeker, ook weer vijf voor twaalf! De wereld draait door. Ook zonder dat ook maar een van die schitterende en noodzakelijke beleidsaanbevelingen is overgenomen. De meeste ambtenaren houden zich immers niet bezig met madeliefjes, maar met abstracties zoals ‘het Nederlandse kennisklimaat’ en de ‘algemene democratische gezindheid’. En er zijn maar weinig personen (adviseurs uitgezonderd natuurlijk) die de klok ten aanzien van het kennisklimaat tot vijf minuten nauwkeurig kunnen aflezen. Is er dan niets dat ons adviseurs troost biedt? Nou ja, een dingetje. De Club van Rome bestaat nog steeds! Relevant of niet: adviseurs zijn onuitroeibaar. Ook als het vijf over twaalf is!