Van segmentatie naar integratie

Ons land kenmerkt zich door een klein oppervlak. Geen grote steden. Geen grote afstanden. Daarnaast is de mobiliteitsbehoefte in het westen van het land van een geheel andere orde dan in het noorden en het zuiden. De concentratie van kantoren en bedrijven en de bereikbaarheid daarvan is in het westen een constante uitdaging. Daarentegen is in het noorden en het zuiden de ontsluiting van rurale gebieden, waar de krimp van de bevolking aan de orde is, een minstens zo grote uitdaging.

Mocht de mogelijkheid zich voordoen om Nederland (bestuurlijk en organisatorisch) opnieuw in te richten, zouden wij dit dan op dezelfde manier doen? Wat mij betreft niet.

Het is duidelijk dat infrastructuur de spil is bij het vraagstuk. Wij hebben deze nu zowel bestuursmatig als beheersmatig ‘verticaal’ verdeeld over de verschillende niveaus van de overheid: nationaal, provinciaal, regionaal en lokaal. De bestuurlijke grenzen zijn vaak leidend in plaats van de vraag naar en het vormgeven van de verschillende vervoerstromen. En dat is toch eigenlijk vreemd...

In de praktijk betekent dit  dat bussen in de ene regio van een vluchtstrook gebruik mogen maken en in een andere weer niet, of dat het zout strooien bij gladheid opeens ophoudt op een openbare weg evenals de onderhoudswerkzaamheden. Aan de gebruikerskant is er grote diversiteit: wandelaars, fietsers, vervoer per rail,  openbaar stadsvervoer en collectief of individueel personenvervoer. Ook deze gebruikers zijn verticaal georganiseerd door hun eigen belangenverenigingen en organisaties of door hun bedrijven, zowel particulier als in overheidshanden. Denk hierbij aan de fietsersbond, de ANWB, Nederlandse Spoorwegen, stadsvervoerders en particuliere busbedrijven.

Eenvoudiger en doeltreffender is het om het vraagstuk van mobiliteit meer integraal, lees horizontaal, op te pakken, waarbij de mobiliteitsbehoefte vertrekpunt is. Hoe gaan we nu in ons land van fragmentatie naar een meer integrale en horizontale manier om dit aan te pakken? Primair niet door het beperken van het ambtelijke apparaat, maar juist door de kennis en kunde die daar aanwezig is optimaal te benutten. Minder ambtenaren is wat mij betreft niet automatisch meer efficiency. Om die reden pleit ik voor minder organisaties die een samenhang met vervoersstromen hebben en dus niet op gekozen bestuurlijke grenzen.  Ofwel stadsregio en provincies, zie hier de uitdaging. Ik zou daarnaast wel een oproep willen doen om de kennis en kunde die aanwezig is aan de zijde van de markt daadwerkelijk te gebruiken.

Als we hierin slagen kunnen we de aankomsttijd van de gebruiker beter garanderen, omdat  de facilitaire organisaties eromheen meer afgestemd  zijn op de vervoersstromen. Het gevaar is echter, en dat heeft het verleden uitgewezen, dat juist in dit soort situaties het aantal organisaties weliswaar afneemt maar de totale bezetting en daardoor de bureaucratie  toeneemt. Om dat laatste te voorkomen zouden betrokken instanties en personen bereid moeten zijn en daarnaast het lef en de daadkracht moeten hebben over hun eigen schaduw heen te stappen. Het blijft immers lastig om met de kalkoen over de Kerst te praten.