Kabinet moet eind maken aan beleidsleugens

Spinnen is al lang een hinderlijk politiek spelletje. Het is een Haags tijdverdrijf waarbij politici elkaar op het verkeerde been proberen te zetten, vaak met hulp van voorlichters of journalisten. Het doel daarvan is om zelf zo positief mogelijk in het nieuws te komen. Jack de Vries is het klassieke voorbeeld van een Nederlandse spindoctor. Kan spinnen nog worden afgedaan als een irritant politiek spelletje, beleidsliegen is niet alleen een overtreffende trap van spinnen, maar het is ook kwaadsappiger omdat hier officiële kanalen en regeringsdocumenten voor worden gebruikt. Politici gaan bij beleidsliegen de overheid gebruiken voor hun eigen doeleinden.

In de afgelopen maanden blijken beleidsleugens in de politiek een steeds grotere rol te spelen. Het spits werd afgebeten door minister Opstelten van Veiligheid en Justitie die volhield dat dit kabinet ervoor zorgt dat er 3.000 agenten bijkomen. Voor iedereen was duidelijk dat dit kabinet slechts een door het vorige kabinet in gang gezette bezuiniging van 3.000 agenten terugdraait. Vervolgens bleek dat minister Van Bijsterveldt uitvoering moet geven aan een onderdeel uit het regeerakkoord waarvan ze als Kamerlid enkele weken eerder had gezegd dat het voornemen onuitvoerbaar was. Kamerlid Van Bijsterveldt vond dat de ambitie om Nederland in de top vijf van beste onderwijslanden te krijgen niet mogelijk was zonder extra investeringen. Minister Van Bijsterveldt vindt extra geld niet nodig. PVV-leider Wilders vindt dat op grond van het regeerakkoord de immigratie met 50 procent kan en moet worden teruggedrongen. Uit de formatiedossiers blijkt dat ambtenaren van Justitie hebben berekend dat 10 procent maximaal haalbaar is. 

Nationale politie
Een recent ambtelijk staaltje beleidsliegen staat wederom op naam van minister Opstelten. Onlangs heeft hij in een brief aan de Tweede Kamer de contouren van de nationale politie geschetst. In de brief staat dat hij de invoering van het nieuwe politiebestel wettelijk wil regelen door aanpassing van een wetsvoorstel dat al bij de Tweede Kamer in behandeling is. Door deze merkwaardige procedure laadt de minister de verdenking op zich een majeure wijziging van het politiebestel door te willen voeren zonder de Raad van State de kans te geven hier haar grondwettelijke adviesrecht uit te oefenen. De planning die de minister voor de invoering van de nationale politie aanhoudt is zo krap dat er geen tijd is voor een advies van de Raad van State. Opstelten wil deze stelselwijziging binnen een jaar realiseren. De vorige stelselwijziging, uit 1994, heeft bijna vijf jaar voorbereiding gekost. 

Beleidsliegen blijft vaak onopgemerkt. En dat is precies de bedoeling van degene die de beleidsleugen heeft opgesteld. De beleidsleugenaar is ongetwijfeld heel trots op zijn verbale trucjes waarmee de mensen op het verkeerde been zijn gezet. Ten onrechte. Ook ambtenaren gebruiken beleidsleugens. En zij worden daar door hun politieke bazen steeds vaker toe gestimuleerd. Ook daarvan bestaan veel voorbeelden. Bijvoorbeeld de oprichting van de NAVI, het Nationaal Adviescentrum Vitale Infrastructuur, dat in 2007 met veel fanfare door het ministerie van BZK in het leven werd geroepen om de bescherming van de vitale infrastructuur naar een hoger plan te brengen. In alle stilte is het centrum vorig jaar wegens gebrek aan resultaten weer opgeheven, omdat het bedrijfsleven de taken van het centrum al had ingevuld. De Kamer is over deze opheffing niet geïnformeerd. 

Beleidsliegen is om meerdere redenen verwerpelijk. In de eerste plaats is er sprake van het debiteren van onwaarheden met de bedoeling om de ontvanger van de boodschap een rad voor ogen te draaien. Het is een vorm van niet-integer gedrag. Bestuurders en ambtelijk leidinggevenden geven hier vaak het slechte voorbeeld. In de tweede plaats versterken beleidsleugens het toch al bestaande wantrouwen in de overheid. Niet alleen van de burger die gruwt van dit soort spelletjes, maar ook het vertrouwen tussen politici en ambtenaren komt onder druk. In de derde plaats wordt beleidsliegen steeds vaker ingezet als politiek instrument, als de overtreffende trap van spinnen. Die ontwikkeling valt vooral sinds de komst van het kabinet-Rutte waar te nemen. 

Het fenomeen beleidsliegen moet grondig worden bestreden. Niet alleen zullen alle ministers, de minister-president voorop, klip en klaar afstand moeten nemen van elke vorm van beleidsliegen. Ook zullen zij binnen de eigen organisatie duidelijk moeten maken dat zij beleidsleugens niet tolereren. In klokkenluiderregelingen moet apart aandacht aan het fenomeen worden besteed. Daarnaast zal de Tweede Kamer beter bewerktuigd moeten worden om mogelijke beleidsleugens vroegtijdig te onderkennen en aan de kaak te stellen. Premier Rutte wil het vertrouwen in de overheid herstellen. De eerste stap die hij daartoe kan nemen is snelle korte metten te maken met het hinderlijke beleidsliegen.