André van der Zande: Van buiten naar binnen

Toch was mijn 'afscheid' van Den Haag een zware cold turkey met alle emoties en verschijnselen van dien. Om alle oprecht gemeende belangstelling en bemoedigingen te ontlopen – op een gegeven moment trek je dat gewoon niet meer – en om Chris Buijink niet voor de voeten te lopen ben ik letterlijk een week het land uit gegaan. Mijn enige ‘methadon’ in die periode was mijn smartphone en notebook van LNV, waar de continue stroom intranetberichten, e-mails, sms’jes, tweets en LinkedIn-berichten gewoon doorgingen. Die routine van het binnenkrijgen van een bijna permanente informatiestroom over  het wel en wee in Den Haag, en die informatie vervolgens continu in- en uitademen kon ik (nog) niet missen. Meer nog dan de status of andere aspecten van het SG-zijn, is het gemak waarmee je als vanzelfsprekend op een knooppunt van informatie staat, iets dat ik tot op de dag van vandaag mis (naast uiteraard de LNV-familie). Nu moet ik weer actief achter relevante informatie aan. Van filteren en selecteren van wat binnenstroomde is het nu ook weer zoeken, ophalen en vinden. In de tweeënhalve maand in between jobs, door mij vaak als mijn periode als Hulp-Sinterklaas aangeduid, begonnen de onthoudingsverschijnselen minder te worden, ging het afstand nemen ook in figuurlijke zin makkelijker en groeide ik toe naar mijn nieuwe baan in Bilthoven.

Wat ik verwacht en gehoopt had gebeurde: mijn perspectief op de wereld begon geleidelijk te verschuiven. Hoewel ik LNV’ers tijdens workshops, conferenties en symposia altijd voorhield dat we van buiten naar binnen moesten kijken en redeneren, besef ik nu pas hoe lastig dat in werkelijkheid is. Alle knipselkranten, signaleringen en strategische rapporten ten spijt, de krachten en machten van Den Haag trekken je geestelijk en moreel onweerstaanbaar de vierkante kilometer in. De eb en vloed van de wekelijkse ritmiek van ministerstaf, vergaderdagen van het parlement en de ministerraad raakte wat uit mijn vizier. Hoewel ik nu weer aangesloten ben op de knipselkrant van VWS, is de wijze waarop ik er kennis van neem beschouwender geworden. De balans tussen tijd besteden aan politiek, maatschappij en mens(en) kon door de stap naar Bilthoven wezenlijk verschuiven. Meer maatschappij, meer mens en minder (machts)politiek. Ook beleef ik de verandering van spijs in werkelijkheid nu veel indringender dan wanneer je dat als optie bespreekt met jongere collega’s die toetreden tot het ABD-Kandidatenprogramma. Van agro en natuur naar volksgezondheid, zorg en milieu zet me, veel meer dan ik had verwacht, op het puntje van mijn stoel en doet mijn bloed sneller stromen.

Nu kunt u zich afvragen of ik wel echt ‘buiten’  zit, ik ben immers nog steeds vaak in Den Haag en ik vergader mee in de Bewindsliedenstaf en Bestuursraad van VWS. Toch is de gang naar Bilthoven en het RIVM in zijn effect veel meer geweest dan een toevallige wijziging van standplaats en opdracht van een TMG’er. Veel meer dan als Beleid-DG of als SG ben ik nu in staat echt van buiten naar Den Haag te kijken. Te kijken naar de wijze waarop Den Haag de maatschappelijke thema’s tegemoet treedt (of niet). Bij LNV was ik trots op een in de praktijk toegepaste managementfilosofie waarbij in de ambtelijke carrière werd gewisseld tussen beleid, uitvoering en toezicht. Veel meer dan bij LNV ben ik ervan doordrongen geraakt dat ook het switchen tussen binnen en buiten cruciaal is voor een volwaardig perspectief. Van binnen naar buiten gaan om van buiten naar binnen te kunnen kijken. Hoewel ik nog steeds van mening ben dat LNV ten onrechte is opgeheven, heeft dat politieke besluit mij waardevolle dingen opgeleverd.