Erry Stoové: Dromenland

De boodschap luidt: fuseren of ontbinden, die vermaledijde uitvoeringsorganisaties. In een artikel in het FD van 11 april verwoordt de DG OBR zijn geloofsbelijdenis onverbloemd: ‘Nederland is (…) opgescheept met een kostbare stapeling van systemen en uitvoerders.’ Die terminologie steekt de uitvoering. Want die ‘kostbare stapeling’ waarmee Nederland zit ‘opgescheept’ (sic) vloeien voort uit politieke keuzes.  Keuzes die met goede bedoelingen in de loop der jaren zijn gemaakt. Neem de totstandkoming van de Belastingdienst Toeslagen, of de fusie van UWV met CWI, om nog maar te zwijgen van al die nieuwe rechten voor burgers, zoals gratis schoolboeken, mantelzorgcompliment, tegemoetkoming in de eigen risico’s voor chronisch zieken.

Ik zie ook wel de nadelen van dit inmiddels complexe samenstel van rechten en plichten in  de sociale zekerheid en de zorg. In het verleden heb ik ervoor gepleit om deze complexiteit te bekijken door de bril van de burger. In plaats van die benadering en de daarbij horende aanpak gaat nu alle energie zitten in het bedenken van ‘winstpakkers’, door één ICT-bedrijf op te richten of alle burgers te verplichten met één banknummer te werken voor alle transacties met de overheid.

De uitvoering kiest hier niet voor. Verwacht nu niet miljoenen te besparen door bundeling van organisaties of opdeling naar functionaliteit zonder naar de oorzaken te kijken van de huidige opzet. Tegen wie volhoudt dat de benadering van de compacte overheid  leidt tot meer efficiency en daarmee voor miljoenen bespaart, zou ik willen zeggen: ‘Welkom in dromenland’.

Laten we het grondiger aanpakken en beginnen bij de burger die afhankelijk is van of recht heeft op een geldelijke overheidsvoorziening. En dan afpellen. Eén: zijn al die rechten nu echt nodig? Twee: zijn er niet te veel (bijvoorbeeld 21 kindregelingen, vallende onder vele departementen, provincies en gemeenten)?  Drie: kan het minder complex (bijvoorbeeld het begrip leefeenheid of gezinsinkomen)? Vier: is er iets te herordenen voor het gemak van de burger (bijvoorbeeld keuringen en indicatiestellingen)? Vijf: herschik alleen wanneer het synergievoordeel oplevert. Zes: voorkom dat er grote ondoorzichtige molochs (als een ‘Rijks ICT-fabriek’) worden opgericht. Zeven: zie af van grote stappen, maar zoek juist naar kleine interventies met een grote reikwijdte. Zo’n kleine interventie kan inhouden dat we veel meer gezamenlijk onderhandelen met leveranciers van software.

De analogie met de automobielindustrie dringt zich op. Elke fabrikant maakt zijn eigen model (Seat, VW, Skoda) en kiest zijn eigen uitstraling. Gezamenlijk betrekken de fabrikanten wel dezelfde motor of versnellingsbak. Dat zouden we bij de rijksoverheid ook kunnen doen als het om de ICT gaat. Zo’n aanpak levert echte synergie op, binnen dezelfde culturen, met minder fusieleed en dus snellere resultaten en financiële voordelen.

Maar belangrijker blijft de hele compacte overheidsoperatie te bezien vanuit de burger. Als we dat nalaten, voorspel ik dat de compacte overheid het zoveelste mislukte hervormingsproject van de rijksdienst wordt.