CAOP-bundel vervangt trendnota arbeidszaken overheid

Nederland heeft relatief weinig ambtenaren

Door: Maurits van den Toorn | 16.12.2011 | Editie: PM11/12

Bij alle discussies over de omvang van het ambtelijke apparaat en de mogelijke afslanking daarvan zou het handig zijn als op z’n minst duidelijk is hoeveel ambtenaren er eigenlijk zijn. Toch is zelfs die basisvraag niet zo eenvoudig te beantwoorden. Wel is duidelijk dat er in Nederland relatief weinig ambtenaren zijn in vergelijking met de ons omringende landen.

Het imago van ambtenaren
Ambtenaren overschatten de prestige die ze bij het publiek genieten, aldus Frits Spangenberg van onderzoeksbureau Motivaction tijdens de presentatie van de bundel Staat van de ambtelijke dienst. Uit enquêtes kwam naar voren dat ambtenaren zichzelf beschouwen als nuttig, vriendelijk, maatschappelijk betrokken, dienstbaar en deskundig. Het publiek is het daar deels mee eens – als het om de kwalificaties vriendelijk en dienstbaar gaat – maar ziet ambtenaren vooral als traag en ouderwets.
Een vergelijkbare discrepantie is er als het over bezuinigingen gaat. Van de ondervraagde burgers vindt 67 procent dat de overheid dezelfde taken moet blijven uitvoeren met minder mensen en geld – de kaasschaaf dus – terwijl ongeveer de helft van de ambtenaren vindt dat er duidelijke keuzes gemaakt moeten worden om taken af te stoten. Ambtenaren zijn in ieder geval optimistisch van aard: ongeveer driekwart van de ondervraagden denkt bij de komende bezuinigingsrondes de dans te zullen ontspringen.

Dat blijkt uit de begin december door het CAOP gepubliceerde bundel Staat van de ambtelijke dienst (STAD). Bij het tellen is het een kwestie van wie je wel en niet meerekent, en bij een internationale vergelijking is het al gauw een kwestie van ‘appelen en peren’, zo blijkt uit de bijdrage in de bundel van Frits van der Meer en Caspar van den Berg over groei en daling van het aantal ambtenaren.

Die groei is aanzienlijk: tussen 1995 en 2008 nam het overheidspersoneel toe met ruim 133.000 personen, van 845.000 tot iets meer dan 979.000. Daarmee scoort Nederland internationaal gezien nog steeds laag als wordt gekeken naar het aantal ambtenaren ten opzichte van de totale bevolking. Inclusief de sectoren onderwijs en gezondheidszorg gaat het om 5,76 procent, terwijl dat bijvoorbeeld in Groot-Brittannië 9,56 procent is, in Frankrijk 7,88 procent en in de VS 7,41 procent. Alleen Duitsland scoort iets lager met 5,52 procent. Het verschil is in ieder geval gedeeltelijk verklaarbaar door de Nederlandse en Duitse traditie om de uitvoering van publieke taken deels toe te vertrouwen aan privaatrechtelijke organisaties, beter bekend als het maatschappelijk middenveld.

De groei verleidt criticasters al snel tot de roep om afslanking van de ‘alsmaar groeiende’ overheid, maar nadere beschouwing van de cijfers leert dat de groei zit in het onderwijs (101.000), de academische ziekenhuizen (25.000) en de sector orde en veiligheid (47.000). Allemaal het gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen en politieke wensen, en ook breed gedragen door de publieke opinie. Bij elkaar opgeteld is deze toename zelfs hoger dan de totale groei van het ambtelijk apparaat, wat betekent dat het aantal ambtenaren elders dus juist is afgenomen. Daar blijkt uit dat een krimp van het ambtelijk apparaat dus wel degelijk mogelijk is, zo concluderen de auteurs.

Die constatering vormt een steuntje in de rug voor het huidige streven om het overheidsapparaat af te slanken. Los nog daarvan komt het verschijnen van de bundel de overheid goed uit, zo liet minister Donner weten bij het in ontvangst nemen van het eerste exemplaar. Uit bezuinigingsoverwegingen zal de Trendnota arbeidszaken overheid niet meer worden uitgebracht, de jaarlijks te verschijnen Staat van de ambtelijke dienst is wat hem betreft een goede vervanging daarvan.

REAGEREN | AFDRUKKEN