Alex Brenninkmeijer: Kritiek

Een dergelijke barre omschrijving heb ik nog niet van een overheidsorganisatie gehoord en zeker niet de  opmerking dat het er bij de overheid nu eenmaal zo aan toegaat. Toch vormen hiërarchie en het al dan niet openstaan voor kritiek een belangrijk aandachtspunt. Als ombudsman streef ik binnen mijn eigen organisatie naar een redelijke mate van openheid en probeer de drempels zo laag mogelijk te houden. Maar ondanks een  inloopspreekuur voor de eigen medewerkers merk ik dat er bij een flink aantal medewerkers schroom  bestaat om zomaar binnen te  lopen. Zelfs als ik ze voor bepaalde onderwerpen  gericht uitnodig. Ik zie het  geven van feed back  en het serieus bespreken van verschillen van inzicht of benadering als een kwaliteitskenmerk van onze organisatie.

Wat dat betreft moeten we ook het goede voorbeeld geven, want als ombudsman hebben wij als taak om de overheidsorganisatie en iedereen die daar werkt zo nodig een spiegel voor te houden. Dat vind ik een boeiende rol en vaak merk ik dat overheids-organisaties open en  constructief  reageren. Ik zie het ook voor  overheidsorganisaties als een kwaliteitskenmerk dat op een niet krampachtige wijze omgegaan wordt met  onderzoek door de ombudsman. Tegelijk merk ik dat als overheidsorganisaties afhoudend en defensief reageren er gemakkelijk escalatie kan optreden en die escalatie is vaak schadelijker dan het effect van onderzoek door de ombudsman. Ware het alleen al omdat ik de ervaring heb dat als men defensief reageert, men ook iets te verbergen heeft. Het effect dat hier optreedt is vergelijkbaar met wat de Engelsen pennywise and pound foolish noemen.

Een van de zwakke kanten van onze overheid vormt het open en eerlijk omgaan met informatie. Minister-president Rutte formuleerde bij het congres Open en bloot – voor medewerkers in beleid en communicatie – enkele uitgangspunten: wees eerlijk, wees duidelijk, wees niet krampachtig en zeg het als je iets niet weet.  Tussen deze houding en wat  dagelijks in de praktijk blijkt, bestaat wel spanning. De  overheid is vaak bang dat openheid  gemakkelijk leidt tot kritiek en dat die kritiek de  bewindspersoon of het beleid kan  beschadigen. Ik ben daar niet van overtuigd en op dit punt is er te vaak sprake van krampachtigheid.

Deze krampachtigheid wordt in deze tijd meer en meer problematisch. Via  internet en nieuwe media is een breed publiek snel geïnformeerd en mensen zijn voor een belangrijk deel ook gericht op het krijgen van die informatie die nodig is om zelf een oordeel te vormen. Vertrouwen in de overheid blijkt meer en meer afhankelijk van betrouwbare informatie over wat de overheid doet. Het is maar beter om op die wens naar informatie op een constructieve manier in te spelen. Om dit te stimuleren gaf ik op 30  januari jl. mijn visie op openbaarheid, met als doel om het verstrekken van  overheidsinformatie – in de lijn van de uitgangspunten van de minister-president – op een onbevangen manier te benaderen. Op die manier hoop ik te stimuleren dat de overheid voldoende open staat voor signalen en kritiek en op die manier bij burgers het vertrouwen wekt steeds te  werken aan verbetering van ‘onze overheid’.