Jorrit de Jong: 'Dit is ons werk'

Een bonte stoet van veranderaars meldde zich aan. Allemaal hadden ze op nieuwjaarsdag hun eigen change challenge ingeleverd. De voorwaarde die ik aan deze ‘goede voornemens’ gesteld had was dat het een project moest zijn dat – hoe groot of hoe klein ook – henzelf betrof. Iedereen moest tijdens de wintercursus werken aan iets wat hij of zij bij wijze van spreken in de lente al zou kunnen gaan uitvoeren. Immers, zo was mijn redenering, de beste prikkel om echt scherp na te denken, kennis toe te passen en lessen te trekken, is het besef dat je je woorden ook echt in daden gaat omzetten. Ik had verwacht dat deze ongebruikelijke voorwaarde de drempel zou verhogen. Maar het omgekeerde bleek het geval: de klas zat vol.  

En waar wilden deze aspirant innovatoren hun tanden in zetten? Een veteraan die na jaren in Irak en Afghanistan weer thuis is, wil nu vechten voor het milieu, vanuit het perspectief van nationale veiligheid. Zijn idee is dat als de VS minder afhankelijk worden van fossiele grondstoffen, er veel minder aanleiding tot oorlog zal zijn. Een hoogopgeleide blanke moeder wil op de zwarte low income-school waar haar kinderen naartoe gaan een gezondere eetcultuur introduceren. En het doorbreken van culturele gewoontes vraagt daar meer dan het vervangen van chips door appels. Een jonge, ambitieuze  manager bij een bank wil iets doen aan de perverse effecten van het performance management-systeem. Ze wil dat juist na de financiële crisis banken weer organisaties worden waar mensen met trots en plezier werken, te beginnen bij haar eigen afdeling. Tenslotte is er een studente cardiologie die meer aandacht onder vrouwen voor de risico’s van hart- en vaatziekten wil creëren. Ze heeft hele concrete plannen om modeshows te organiseren om een nieuw publiek te bereiken.  

Dit bleek de grootste gemene deler in de groep te zijn: de ambitie om de verantwoordelijkheid te nemen voor iets wat meer mensen raakt dan alleen jezelf, en waarvoor je minder bevoegdheden hebt dan eigenlijk nodig is. Het was voor deze change agents dus vooral de kunst om strategisch in te schatten hoe ze met beperkte middelen een proces van duurzame verandering kunnen inzetten. En dat op een veelheid van beleidsterreinen: veiligheid, volksgezondheid, sociaal werk, financiële dienstverlening, onderwijs, etcetera.  Er was welgeteld één ambtenaar in de groep. De rest was uit eigen beweging en voor eigen rekening en risico bezig met maatschappelijke vraagstukken. Op de laatste dag van de cursus, toen iedereen zijn werk presenteerde, was ik erg onder de indruk. De enorme hoeveelheid originele, waardevolle en vooral haalbare plannen zouden bijkans de overheid het gras voor de voeten wegmaaien. Ik vroeg, grappend, hoe ze dachten dat ambtenaren het zou vinden dat gewone burgers hun werk overnamen. Bloedserieus antwoordde een deelnemer: “Nee, dit is óns werk. De overheid heeft dat ooit overgenomen en verwaarloosd. Nu pakken we het terug”.