Martijn van der Steen: Interbestuurlijke koekenbakkers

Het debat over bestuurlijke verhoudingen gaat meestal over een bestuurslaag erbij of eentje eraf, over twee lagen samenvoegen of toch maar niet, maar vooral ook over wie er dan over blijft als krachtigste bestuurslaag. De discussie over het middenbestuur is verworden tot een discussie over wie verdwijnt en wie de macht van de verdwenen bestuurslaag overneemt. Het gaat over verschuiven van middelen en verantwoordelijkheden, niet over het vernieuwen van bestuurlijke structuren of verminderen ervan. Dit debat levert – kwalitatief en financieel – weinig op en is dus oninteressant.

Gelukkig zie ik op allerlei plekken ook samenwerking ontstaan, over de grenzen van bestuurslagen heen. Zo werken krimpregio’s keihard samen, waarbij elke bestuurslaag dienstbaar is aan het probleem. ­Gemeenten werken samen, de provincie springt bij, BZK vult aan en ook WWI doet zijn best om mee te werken. De corporaties en onderwijsinstellingen schuiven aan en doen wat ze kunnen. Burgers doen niet alleen mee, maar nemen het voortouw, net als bedrijven en hun lokale werkgeversverenigingen.

Organisaties eten elkaar hier niet op, maar relativeren hun eigen grenzen. Ze hebben de discussie over wie weg moet geparkeerd en kijken over de grenzen heen om een maatschappelijke kwestie op te lossen. Met pijn en moeite, soms met enig geweld en een tikkeltje illegaal, maar het werkt. Als de kwestie groot genoeg is vervagen en vervloeien de organisatiegrenzen vanzelf en komen nieuwe verbanden in beeld.

De toekomst van het openbaar bestuur ligt volgens mij hier. De overheid verbetert zich niet door de grenzen te veranderen, maar door ze te relativeren, te vervagen en rond concrete vraagstukken nieuwe innovatieve allianties aan te gaan. Het gaat niet meer om het verdelen van de koek, maar om nieuwe koeken. Daar zijn koekenbakkers voor nodig, mensen die uit bestaande verbanden rond actuele kwesties koeken bakken die voor meer maatschappelijke smaak zorgen. Dat mogen bestaande bestuurders zijn, als ze maar met nieuwe baksels komen.

Hoewel de ontwikkeling al deels vanzelf gaat, kunnen we de koekenbakkers een handje helpen door de arena op te schudden. Mijn voorstel is simpel. Het nieuwe kabinet moet besluiten tot het afschaffen van de provincies in – pakweg – 2018. Dichtbij genoeg om tot beweging te dwingen, veraf genoeg om goede voorbereidingen te kunnen treffen. Wat er voor in de plaats komt laat men open,  zodat nieuwe samenwerkingsvormen de aangekondigde leemte in de interbestuurlijke verhoudingen gaan vullen. Zo ontstaat ruimte voor variëteit, voor experimenten en voor nieuwe koeken. Laat de koekenbakkers maar beginnen. Eet smakelijk!