Als kiezer ben ik blij met Het Kieskompas en De Stemwijzer. Ik weet meestal wel waar ik niet op wil stemmen, maar niet waar ik wel op wil stemmen en dan bieden deze digitale beslismachientjes uitkomst. Maar als bestuurskundige kan ik vaak niet zoveel met de dertig vragen en tien thema’s die meetellen. Míjn vragen en thema’s zitten er nooit tussen! Ik wil niet alleen weten wat de partijen allemaal willen gaan doen en laten, maar vooral ook hoe ze dat voor zich zien. Als ze beter onderwijs willen, hoe gaan ze dat dan regelen? Als ze minder files willen, hoe pakken ze dat dan aan? Als ze minder regels en meer ruimte voor de professional willen, hoe verhoudt zich dat dan tot meer prestatiemeting en beter toezicht? Kortom, ik ben geïnteresseerd in politieke visies op de uitvoering van beleid, want praatjes vullen geen gaatjes.

Ik ben dus toch maar de verkiezingsprogramma’s ingedoken op zoek naar een antwoord. Sommige partijen, zoals het CDA, hebben een uitgebreide paragraaf over bestuur en overheid. Bij andere partijen, waaronder de PVV, staat de visie in de financiële paragraaf. Ook de mate van gedetailleerdheid verschilt: de VVD noemt principes en hoofdlijnen, GroenLinks heeft een lijstje met heringedeelde ministeries. De PvdA houdt qua duidelijkheid daartussen het midden, maar pleit wel weer expliciet voor open standaarden in de ict-infrastructuur van de overheid. Wat veel meer opvalt dan de verschillen tussen de partijen is hun verbluffende eensgezindheid wat betreft ingrepen in de organisatie van de overheid. Om u het lezen van de programma’s te besparen vat ik hieronder de plannen van de zes grootste partijen (in de peilingen) even samen:  

Minder overheid, minder politici, minder ministeries, minder bestuurslagen, minder zbo’s,  minder ambtenaren, minder salaris, minder wachtgeld, minder nevenfuncties, minder overleg, minder bureaucratie, minder regels, minder kokers, minder wetgeving, minder centralisatie, minder managementdruk, minder externe adviseurs, minder waterschappen, minder Eurocommissarissen, minder Kamers, minder Beatrix.

Zo op het eerste gezicht lijkt het alsof heel bestuurlijk Nederland eerst te heet gewassen en daarna te lang in de droger gegooid gaat worden. Ondanks de ideologische verschillen tussen de partijen is er een grote mate van consensus, van links tot rechts, dat wat de overheid betreft less is more het nieuwe devies is. Wat ook opvalt is dat er nergens staat wat er wel moet gebeuren om die zo fel begeerde ‘kleine, slagvaardige en dienstbare overheid’ dichterbij te brengen. Het lijkt erop dat de politieke partijen wat betreft het ‘hoe’, net als veel kiezers wel weten wat ze niet willen, maar niet wat ze wél willen.