De kleine ondernemer, de bijstandsmoeder en de chronisch zieke weten niet of ze er de komende  vier jaar op voor of achteruit zullen gaan. Het CPB had geen tijd om koopkracht door te rekenen en Nyfer leverde discutabel werk. Maar elke koopkrachtberekening zou tot kritiek van links of rechts hebben geleid. Het hangt er immers maar net van af wat je meetelt en hoe je rekent.

Dat begint met de ingewikkelde optelsom van regelingen en de aftreksom van belastingen. Afhankelijk van je leeftijd, gezondheid, arbeidsverleden, gezinssituatie, immigratiestatus, financiële keuzes, consumptiegedrag enzovoorts kom je tot honderden verschillende koopkrachtplaatjes voor Nederlanders. De plaatjes zijn gebaseerd op administratieve categorieën, zoals ‘arbeidsongeschikt’,‘gepensioneerd’,‘immigrant’, ´huurder’ of ‘tweeverdiener’. In werkelijkheid valt niemand in één administratieve categorie. De samenleving is zo pluriform dat er oneindig veel combinaties van kenmerken en dus van inkomensgroepen zijn. Koopkrachtplaatjes hebben alleen informatiewaarde voor de kiezer als je ze kunt personaliseren. Want als je alleen kijkt naar de bijstand en niet naar de zorg, of alleen naar de zelfstandigenaftrek en niet naar de zorgverzekering, dan krijg je vertekende plaatjes. Dus CPB: maak een website waarop je je persoonlijke situatie kunt invullen en op basis daarvan ziet wat de partijen je kosten of opleveren. Daarmee voorzie je in kiezersvoorlichting die geen stemwijzer op dit moment kan bieden.

Maar daarmee is een ander probleem nog niet opgelost: de toekomst van de koopkracht. Want koopkracht nu is leuk, maar koopkracht later is wellicht belangrijker. Hoe berekenen we of het voorzieningenniveau dat partijen nu voorstellen over tien jaar nog vol te houden is? Hoe verdisconteren we de staatsschuld, de milieuschuld en de vergrijzing – met andere woorden: wat betekenen de kosten van morgen voor het huishoudboekje van nu? Als het CPB inderdaad een online koopkrachtwijzer zou maken, zou er tenminste een knop op moeten zitten met ‘Kop in het zand: aan/uit’. En om dit idee helemaal tot een nuttig instrument voor democratische politiek te maken, zou er een knop op moeten zitten met  ‘Koopkracht voor mij/koopkracht voor anderen’. Want verkiezingen zijn meer dan een geïndividualiseerde vergelijking van baten en lasten. Het is een moment waarop de kiezer als burger aangesproken moet worden op zijn of haar bereidheid om het welbegrepen eigenbelang af te wegen tegen door de staat georganiseerde solidariteit. Koopkrachtplaatjes kunnen daarbij behulpzaam zijn, mits ze recht doen aan de samenhang, de toekomst en het collectieve karakter van overheidsbeleid.