De diepte in met Het Nieuwe Werken
Dertien gemeenten gaan een jaar lang aan de slag met het ontwikkelen van Het Nieuwe Werken en goed werkgeverschap. Dat doen ze met het project #gowege, een initiatief van de Vereniging van Gemeentesecretarissen (VGS). Frans Mencke, gemeentesecretaris van Hoorn en bestuurslid van de VGS, vertelt over wat hij met #gowege wil bereiken. ‘Je kunt wel zeggen dat medewerkers resultaatgericht moeten werken, maar hoe formuleer je die resultaten?’
Natuurlijk zijn er al verschillende initiatieven op het gebied van Het Nieuwe Werken en goed werkgeverschap, maar volgens Frans Mencke hebben die te weinig snelheid en diepte. ‘Er is een impuls nodig bij de zoektocht naar wat het eigenlijk is, en er wordt nog te weinig van elkaar geleerd. Door nu een jaar lang in dertien gemeenten met concrete projecten aan de slag te gaan en de ervaringen uit te wisselen, kunnen we van elkaar leren.’
Deelnemers aan #gowege, dat staat voor goed werkgeverschap, zijn de gemeentesecretarissen en hun linker- en rechterhanden. ‘Bij de gemeente Hoorn zijn dat bijvoorbeeld de directeur bedrijfsvoering en een trainee. We komen met zo’n veertig mensen ongeveer een keer in de maand bijeen.’
De dertien deelnemers – Amersfoort, Dordrecht, Enschede, Gemert-Bakel, Heemstede, Heusden, Hoorn, de OVER-gemeenten (Oostzaan en Wormerland), Smallingerland, Teylingen, Veghel, Zeist en Zwolle – zijn niet toevallig gekozen. ‘Er is veel belangstelling om mee te doen en we hadden wel met twee keer zoveel gemeenten van start kunnen gaan, maar deze dertien zijn al een beetje op weg en hebben dus enige ervaring.’
Heusden heeft bijvoorbeeld al vroeg een flexkantoor ingericht. De OVER-gemeenten experimenteren met ‘bring your own device’: medewerkers krijgen budget om zelf ict-apparatuur te kopen en te onderhouden, de gemeente zorgt alleen voor het netwerk. ‘De gedachte daarachter is dat mensen thuis vaak nieuwere en snellere apparatuur hebben dan op kantoor. Veghel is bezig met andere vormen van leiderschap – je kunt wel bedenken dat je medewerkers resultaatgericht wilt laten werken, maar hoe formuleer je als leidinggevende die resultaten? En hoe hou je in de gaten of projecten op tijd gereed zijn? Tijd is bij overheidsorganisaties soms namelijk een rekbaar begrip. En hier in Hoorn hebben we een eigen academie opgericht, de West-Friesland Academie, met allerlei leergangen. We laten veel cursussen door medewerkers geven, zo brengen ze hun ervaring op volgende generaties over.’
Niet teveel bemoeien
De maandelijkse bijeenkomsten hebben geen vaste agenda, omdat er voor goed werkgeverschap geen blauwdruk of handboek is. ‘We hebben een aantal thema’s geïnventariseerd en zullen gaandeweg ontdekken wat wel en wat niet werkt, en wat de belemmeringen zijn.’ Die kunnen er bijvoorbeeld zijn op het gebied van rechtspositie of arbeidsvoorwaarden, maar bijvoorbeeld – bij thuiswerken – ook op het gebied van arbo. Mencke wil vooral niet teveel regelen: ‘De stoelinstelling is een zaak van de werknemer, meer verantwoordelijkheid is juist ook een onderdeel van Het Nieuwe Werken. We moeten als werkgever vooral niet doorschieten en ons teveel bemoeien met wat er achter de huisdeur gebeurt. Maar het precieze antwoord hoe ver we kunnen of moeten gaan heb ik nog niet. Dat moet het komende leerproces juist duidelijk maken.’
Wat is het streven voor september 2012? ‘We hopen in ieder geval dat we dan zoveel goede voorbeelden hebben dat we kunnen laten zien dat werken bij een gemeente dynamisch en interessant is. Geheel in stijl zullen we die voorbeelden over het voetlicht brengen via sociale media als Youtube. Ook de kick-offbijeenkomst van het project is daar te zien.’ De zoekterm hiervoor spreekt voor zich: #gowege.˚
Niet concurreren op triviale zaken
De VGS ziet het liefst zo weinig mogelijk verschillen tussen de overheidslagen. Dat stimuleert de mobiliteit tussen de verschillende lagen. ‘Er is nu betrekkelijk weinig uitwisseling tussen de verschillende verdiepingen van het huis van Thorbecke,’ merkt Frans Mencke op.
Daarnaast pleit de VGS voor een beperkt aantal centrale regels en meer ruimte voor individueel maatwerk, omdat er per persoon andere omstandigheden zijn. Mensen verkeren in verschillende levensfasen. Mencke: ‘Door maatwerk te bieden voorkom je dat gemeenten met elkaar gaan concurreren op de hoogte van de kilometervergoeding en dat soort triviale dingen. Zijn dat de zaken waardoor mensen ergens gaan werken? Natuurlijk niet. Het gaat om de aard van het werk, de werksfeer, de projecten waar je aan kunt werken en de ruimte die je daarbij krijgt.’
Van onze partners
Gratis elke week het belangrijkste nieuws van PM Public Mission in uw mailbox? Schrijf u dan hier in voor onze e-mailnieuwsbrief.
Reacties
Een verschuiving in verantwoordelijkheden van werkgever naar werknemer, zoals de heer Mencke hierboven voorstelt, brengt momenteel vanuit juridisch oogpunt nog al wat risico’s met zich mee.
Zo oordeelde het Gerechtshof Amsterdam (7 september 2006) in een zaak, waarin een thuiswerkende werknemer haar werkgever aansprakelijkheid had gesteld voor de schade die zij had geleden door RSI, dat schending van de zorgplicht door de werkgever groter is dan het nalaten van de werknemer hiervan. Voorop staat dus de zorgplicht van de werkgever. De werkgever kan dus niet zondermeer wijzen naar de eigen verantwoordelijkheid van de werknemer.
Desondanks wordt, zoals Mencke benadrukt, deze verschuiving van verantwoordelijkheden als één van de kenmerken van Het Nieuwe Werken gezien. Voor een gemeentelijke werkgever zou het een aantrekkelijke gedachte kunnen zijn dat meer verantwoordelijkheden bij de werknemer komen te liggen. Bovenstaande casus laat zien dat niet zondermeer het geval is. In ieder geval niet op het gebied van arbeidsomstandigheden. Een werkgever heeft de wettelijke verantwoordelijkheid zorg te dragen voor goede arbeidsomstandigheden. Dit conflicteert met Mencke’s opmerking dat de stoelinstelling van de thuiswerkende gemeenteambtenaar een zaak wordt van deze werknemer.
De Arbeidsomstandighedenwet bepaalt dat de werkgever gehouden is te zorgen voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers inzake alle met de arbeid verbonden aspecten. Zij moet daartoe een beleid voeren dat is gericht op zo goed mogelijke arbeidsomstandigheden. Meer specifiek met betrekking tot de thuiswerkplek schrijft het Arbeidsomstandighedenbesluit voor dat de werkgever verantwoordelijk is voor de inrichting van de werkplek volgens ergonomische principes. Op basis van deze beschreven wet- en regelgeving kan de thuiswerkende gemeenteambtenaar dus niet zondermeer verantwoordelijk worden gesteld voor de instelling van zijn bureaustoel.
Betekent dit dat een gemeente die in het kader van Het Nieuwe Werken haar ambtenaren thuis laat werken onaanvaardbare aansprakelijkheidsrisico’s loopt? Dit zou het geval kunnen zijn, maar er zijn mogelijkheden denkbaar die dergelijke risico’s in ieder geval aanzienlijk kunnen beperken.
Zo zou een gemeente er bijvoorbeeld voor kunnen kiezen om toch de thuiswerkplek in te richten. Ook zou een gemeente kunnen (laten) beoordelen of een bestaande thuiswerkplek geschikt is. Dit kan door middel van een huisbezoek, op basis van een foto, maar wellicht ook via een webcam. Een andere optie is dat een gemeente het besluit neemt de werknemer zelf te laten beoordelen of zijn werkplek voldoet aan de normen. Bijvoorbeeld middels een checklist.
Of een werkgever met de laatst genoemde mogelijkheid voldoet aan haar zorgplicht, is echter de vraag. Het is zelfs verdedigbaar dat de zorgplicht juist groter wordt wanneer een werknemer zijn werkzaamheden buiten het gezichtsveld van een werkgever gaat uitvoeren. Wat tot een bepaalde invulling van bemoeienis achter de huisdeur zou kunnen leiden.
Kortom, realisatie van Het Nieuwe Werken vraagt in ieder geval op het gebied van arbeidsomstandigheden nieuwe afspraken ten aanzien van verantwoordelijkheden tussen werkgevers en werknemers. Dit geldt niet alleen voor gemeentelijke werkgevers maar voor alle publieke en private werkgevers die vroeg of laat te maken krijgen met Het Nieuwe Werken. Willen de deelnemende gemeenten aan #gowege daadwerkelijk HNW verder brengen in hun organisaties, dan is het essentieel dat ze ook dergelijke minder sexy issues oppakken en op hun agenda zetten.
Via de twitterstream las ik dat de projectleider Het Nieuwe Werken bij de directie Organisatie en Personeelsbeleid Rijk bij DG-OBR (Ministerie van Binnenlandse Zaken) interesse heeft in kennisdeling en ontwikkeling rondom deze thematiek. Bovenstaand issue leent zich perfect voor samenwerking.
Lieke Diependaal
Deloitte Consulting
Change & Legal Consultant
Nieuwe reactie inzenden