Een klein en krachtig ‘Huis van Thorbecke’

Donner begint met een schets van de huidige, in zijn ogen ongewenste situatie: er zijn te veel bestuurders, er is sprake van een diffuse spreiding van verantwoordelijkheden en een gebrek aan bestuurlijke samenwerking en afstemming. Het moet sneller en slagvaardiger, de nota schetst de bestuurlijke veranderingen die daarvoor volgens het kabinet nodig zijn. De meeste ideeën waren al bekend, nieuw is dat er (soms) een tijdstip wordt genoemd wanneer ze uitgevoerd moeten zijn.

Het ‘Huis van Thorbecke’ blijft recht overeind staan, want het uitgangspunt is dat er drie niveaus van algemeen bestuur (Rijk – provincies – gemeenten) zijn, plus één functioneel bestuur (waterschappen). Dat betekent het einde van de WGRplus-regio’s oftewel de stadsgewesten per 1 januari 2013 en van de deelgemeenten in Amsterdam en Rotterdam (geen tijdstip genoemd).

Verdergaande gemeentelijke herindeling is mogelijk, maar herindeling moet van onderop tot stand komen. Het voorbereiden van een herindelingsvoorstel is in principe een zaak van de betrokken gemeentebesturen, alleen in uitzonderlijke situaties met bestuurlijke en/of financiële problemen kan herindeling van hogerop worden opgelegd.

Passend bij de nadruk op de economie gaat een groot deel van de nota over de Randstad. Wat betreft de zuidvleugel daarvan ondersteunt het kabinet de ‘metropoolvorming’ rond Den Haag en Rotterdam (de twee steden/regio’s kondigden eerder de vorming van één vervoerautoriteit aan). Als dat wenselijk of nodig is, belooft het kabinet deze manier van informele samenwerking verder te stimuleren.

In de noordvleugel is nauwere samenwerking tussen Amsterdam, Almere en Utrecht wenselijk, maar ‘op dit moment hebben deze steden nog geen eenduidige keuze voor elkaar uitgesproken, zoals in de zuidvleugel het geval is,’ schrijft Donner. De steden en de provincies mogen zelf nader invulling geven aan de samenwerking, op voorwaarde dat er geen institutionalisering en een nieuwe bestuurslaag ontstaan. Voor 1 januari 2012 – dus binnen ruim twee maanden – moeten ze met een concreet voorstel komen voor de invulling van die samenwerking en het tijdpad daarvoor.

Ondanks deze uitgebreidere samenwerking houdt het kabinet vast aan opschaling van het provinciale bestuur door – in principe – samenvoeging van Noord-Holland, Flevoland en Utrecht. Een andere oplossing mag ook, als die ‘eenzelfde duurzame effect’ oplevert. Ook de drie provinciebesturen moeten al voor 1 januari 2012 komen met een stappenplan voor samenvoeging of een andere vorm van vergaande samenwerking. Zuid-Holland blijft in de kabinetsvisie als zelfstandige provincie bestaan, maar het is ‘wenselijk’ dat de samenwerking met Noord-Brabant en Zeeland wordt versterkt. Hoe en op welke termijn dat dient te gebeuren wordt in het midden gelaten.

Eigenlijk ook al bekend, maar nu definitief duidelijk is dat het kabinet afziet van één infrastructuurautoriteit voor de hele Randstad. Er komen er twee, een voor de noordvleugel en een voor de zuidvleugel. Voor die laatste is de eerste aanzet al gegeven met de aangekondigde samenwerking tussen Haaglanden en Rijnmond. De infrastructuurautoriteiten moeten operationeel zijn per 1 januari 2013, bij opheffing van de WGRplus-regio’s. Aangezien het takenpakket van de stadsregio’s nu ook al voor een belangrijk deel bestaat uit infra en openbaar vervoer, zal er misschien niet eens zo heel veel veranderen.